بررسی کامل صلاحیتها و ساختار آن بر اساس قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲
با اجرای قانون جدید شوراهای حل اختلاف در سال ۱۴۰۲، نظام رسیدگیهای قضایی دچار تغییرات مهمی شد. محور اصلی این تغییرات، ایجاد نهادی به نام «دادگاه صلح» در حوزههای قضایی شهرستان است؛ نهادی که بخشی از امور قضایی را از دوش دادگاه عمومی برداشته و بهصورت مستقل به آنها رسیدگی میکند.
با ابلاغ این قانون، شورای حل اختلاف از یک مرجع شبه قضایی به نهادی صرفاً سازشی تبدیل شده و ارسال پرونده به شورا تنها با رضایت طرفین امکانپذیر است. در مقابل، دادگاه صلح صلاحیتهای مشخص و گستردهای برای رسیدگی قضایی و صدور رأی دارد.
در ادامه، صلاحیتهای حصری این دادگاه مطابق متن جدید قانون (ماده 12)، بهصورت دستهبندیشده و توضیحی آورده شده است.
دعاوی مالی تا نصاب یک میلیارد ریال
دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی مالی تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان را دارد.
تبصره:
رئیس قوه قضائیه میتواند این نصاب را هر سه سال بر اساس تغییر شاخص اعلامی بانک مرکزی تعدیل کند. بنابراین، مبلغ مذکور ثابت و دائمی نیست.
دعاوی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق
دعاوی مربوط به اختلافات ملکی و تجاوز به حقوق مالکیت، از جمله:
- تصرف عدوانی
- ایجاد مزاحمت
- ممانعت از حق
در صلاحیت دادگاه صلح است، بدون توجه به مبلغ خواسته.
دعاوی جهیزیه، مهریه و نفقه تا سقف نصاب مالی
در صورتی که موضوع مشمول ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده نباشد، این دعاوی در این مرجع رسیدگی میشوند:
- استرداد جهیزیه
- مطالبه مهریه
- مطالبه نفقه
تا سقف یک میلیارد ریال.
دعاوی مربوط به تخلیه و تعدیل اجارهبها
این موارد به دادگاه صلح سپرده شده است:
- تخلیه عین مستأجره
- تعدیل اجارهبها
بهجز:
دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت که همچنان در صلاحیت دادگاههای عمومی حقوقی هستند.
اعسار از پرداخت محکومبه
اگر اصل دعوا ابتدا در دادگاه صلح رسیدگی شده باشد، بررسی اعسار از پرداخت محکومبه نیز توسط همین مرجع انجام میشود.
امور مربوط به وراثت و ترکه
امور ترکه، یکی از مهمترین صلاحیتهای این دادگاه است، از جمله:
- حصر ورثه
- تحریر ترکه
- مهر و موم ترکه
- رفع مهر و موم
نکته: تقسیم ترکه در صلاحیت دادگاه صلح نیست.
تأمین دلیل
تمام درخواستهای مربوط به تأمین دلیل طبق قانون آیین دادرسی مدنی در دادگاه صلح مطرح میشود.
جرائم غیرعمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی
دادگاه صلح به جنبه عمومی و خصوصی تمامی جرائم غیرعمد ناشی از:
- حوادث کار
- تصادفات رانندگی
رسیدگی میکند.
جرائم عمدی تعزیری مستوجب مجازات درجه ۷ و ۸
جرائم تعزیری سبک —مانند توهین ساده یا تخریب جزئی— که مجازات قانونی آنها در درجات ۷ و ۸ قرار دارد، در صلاحیت دادگاه صلح است.
دعاوی و درخواستهای ثبتی و هویتی
این دادگاه صلاحیت رسیدگی به موارد زیر را هم دارد:
- اصلاح شناسنامه
- استرداد شناسنامه
- اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی (بهجز موارد دیوان عدالت اداری)
- الزام به اخذ پایان کار
- اثبات رشد
- الزام به صدور شناسنامه
- تصحیح یا تغییر نام
برخی نکات مهم
- تمام جرائم مذکور مستقیماً در دادگاه صلح مطرح میشوند و نیاز به صدور کیفرخواست از دادسرا نیست.
- دادگاه صلح میتواند در ساعات غیر اداری و روزهای تعطیل نیز به دعاوی رسیدگی کند و استقرار آن در محل شورای حل اختلاف نیز بلامانع است.
- اختلاف صلاحیت بین دادگاه صلح و سایر مراجع، طبق ترتیب زیر رسیدگی میشود:
الف: در حوزه یک استان → مرجع حل اختلاف: دادگاه تجدیدنظر همان استان
ب: در دو استان → مرجع حل اختلاف: شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان صادرکننده آخرین قرار عدم صلاحیت
پ: اگر دادگاه صلح خود را نسبت به مرجع غیرقضایی فاقد صلاحیت بداند → مرجع تشخیص: دادگاه تجدیدنظر استان
تشخیص صادره لازمالاتباع است.
- اگرچه اصل بر قطعی بودن آرای دادگاه صلح است، اما در موارد زیر رأی قابل تجدیدنظر است:
الف) دعاوی مالی، اگر خواسته بیش از نصف نصاب باشد. (بیش از 50 میلیون تومان)
ب) پروندههای جرائم غیرعمد در خصوص دیه یا ارش، اگر مبلغ آن بیش از یکدهم دیه کامل باشد.
پ) دعاوی ثلاث، مهریه، نفقه، جهیزیه، تخلیه و تعدیل اجاره بها
ت) اعسار از پرداخت محکوم به مشروط بر اینکه اصل دعوا قابل اعتراض باشد.
ث) جنبه عمومی جرائم غیرعمد با مجازات درجه ۶ یا بالاتر.
ج) جرائم عمدی تعزیری با مجازات قانونی حبس درجه ۷.
سخن پایانی
دادگاه صلح، یکی از مهمترین نهادهای جدید نظام قضایی ایران است که با هدف تسریع در رسیدگیها، کاهش حجم پروندههای محاکم عمومی و تمرکز شورا بر صلح و سازش ایجاد شده است.
شناخت صلاحیتهای این دادگاه میتواند برای وکلا، حقوقدانان و حتی شهروندان عادی نقش مهمی در انتخاب مسیر درست پیگیری حقوقی داشته باشد.
بدون دیدگاه